Protoctista

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Protisten
Taxonomische indeling
Domein: Eukaryota (Eukaryoten)
Rijk
Protista
Goldfuss, 1818
Wikispecies Informatie over Protisten

De protisten vormen een van de zes rijken waarin men organismen gewoonlijk indeelt. Het gaat hier om eukaryote eencelligen, dit houdt in dat ze een echte celkern bezitten waarin het erfelijk materiaal, DNA, zit opgeslagen. De moneren of prokaryoten zijn ook eencellig, maar hebben geen celkern. Toen het taxon Protista voor het eerst werd ingevoerd, omvatte het al het leven dat noch dier, noch plant was (schimmels werden toen nog tot de planten gerekend), en dus in feite al het niet meercellig leven bevatte. Het duurde niet lang voor men een onderscheid ging maken tussen protisten en moneren, recentelijk is men de moneren gaan scheiden in bacteriën en archaea. Virussen zijn geen cellen en kunnen volgens de huidige definitie dus niet tot de protisten worden gerekend. Sommige problematische meercellige organismes worden soms ook bij de protisten gerekend.

Protisten planten zich voort door splitsing: een individu splitst zich in twee nieuwe individuen, er is dus geen "oud" en "jong" organisme.

De belangrijkste doodsoorzaak ter wereld, malaria, wordt door protisten veroorzaakt.


Inhoud

Geschiedenis

Vroeger deelde men de protisten wel eens in bij de planten, schimmels of dieren (waar ze de verdwenen 1e klasse vormden). Hiervan is men echter afgestapt. Omdat alle levensfuncties van het organisme in één enkele cel zitten, zei men wel eens dat zoiets geen cel kon worden genoemd. Daarom werd vroeger het begrip "niet-celligen" gehanteerd (wat wel erg vreemd overkomt). Tegenwoordig worden deze organismen eencelligen genoemd.

De protisten zijn de verzameling van alle organismen die eukaryotisch zijn en toch niet ondergebracht kunnen worden binnen de Animalia, Fungi of Plantae.

Linnaeus 1735
2 rijken		 Haeckel 1866
3 rijken		 Chatton 1937
2 domeinen		 Copeland 1956
4 rijken		 Whittaker 1969
5 rijken		 Woese e.a. 1977
6 rijken		 Woese e.a. 1990
3 domeinen
(niet behandeld) Protista Prokaryota Monera Monera Eubacteria Bacteria
Archaebacteria Archaea
Eukaryota Protoctista Protista Protista Eukarya
Vegetabilia Plantae Fungi Fungi
Plantae Plantae Plantae
Animalia Animalia Animalia Animalia Animalia


Voeding

Vele protisten kunnen opgeloste organische stoffen over het hele lichaamsoppervlak opnemen, vooral de parasitaire soorten. Een dergelijke voedingswijze noemt men saprozoïsch. Echte voedingsorganellen komen voor bij de zich holozoïsch voedende soorten; deze nemen hele organismen of dode delen in hun voedselvacuolen op. Men kan hier vaak spreken van een celmond (cytostoma). Bij de Wortelpotigen wordt het voedsel door schijnvoetjes omhuld. Er kan hier op elke plaats van de celmembraan door middel van fagocytose een voedselvacuole gevormd worden. In de voedselvacuole vindt de vertering plaats. De Protisten zijn over het algemeen heterotroof (voeding met organische stoffen); enkele groepen, die men ook tot het Plantenrijk rekent, hebben bladgroen en zijn autotroof (voeding uitsluitend met anorganische stoffen).

Indeling

De huidige indeling van de protisten verandert nog steeds. In nieuwe indelingen probeert men vaak monofyletische groepen te vormen op basis van moleculaire biologie.

Enkele belangrijke takken in dit rijk zijn:

opmerking: Er zijn ook andere indelingen mogelijk.

Diplomonadida en Parabasala

Protisten uit deze twee stammen hebben geen plastiden, en hun mitochondria hebben geen DNA, er vindt geen oxydatieve fosforylering plaats en enzymen die nodig zijn voor de citroenzuurcyclus ontbreken. De meeste soorten leven in Anaerobe omstandigheden.

Diplomonada hebben twee gelijkvormige kernen en meerdere flagella. Een bekend voorbeeld van een diplomonadum is de parasiet Giardia lamblia. De meeste mensen lopen Giardiasis op door het drinken van water dat met ontlasting is vervuild dat deze parasiet bevat. Het drinken van water uit een ogenschijnlijk schoon water uit een beekje kan ernstige diarree veroorzaken en een vakantie ruineren. Het water koken voor het drinken doodt de parasiet.

Parabasala bevat ook de soort Trichomonas vaginalis, een bewoner van de vagina van vrouwen. De T. vaginalis kan infecties veroorzaken die seksueel overdraagbaar zijn.

Euglenozoa

De Euglenozoa worden gekenmerkt door een kristallijn staafje in hun flagella. Deze tak is erg gevarieerd. De meest bestudeerde groepen zijn de kinetoplastida en de euglenozoa.

Kinetoplastida hebben een groot mitochondrion dat een grote DNA-structuur bevat dat een kinetoplast wordt genoemd. Deze tak omvat niet alleen protisten die leven van prokaryoten in water, zee en andere vochtige ecosystemen, maar ook soorten die parasieteren op dieren, planten en andere protisten. Kinetoplastiden van het genus Trypanosoma veroorzaken bijvoorbeeld slaapziekte, een ziekte die verspreid wordt door de Afrikaanse tseetseevlieg. De Ziekte van Chagas wordt ook veroorzaakt door protisten uit dit genus.

Euglenozoa hebben een of twee flagella. Wat ook kenmerken is voor deze groep is de aanwezigheid van het glucose polymeer paramylon. Een voorbeeld is het oogdiertje (Euglena). Dit "diertje" kun je vaak zien als je poelwater onder de microscoop bekijkt.

Alveolata

De alveolata zijn te herkennen aan een membraan-omringd zakje net onder het celmembraan: de alveoli. De functie van deze zakjes is nog onbekend.

Dinoflagellata zijn aanwezig in fytoplankton en worden gekenmerkt door hun flagella die zo zijn geplaatst dat de dinoflagellata draaien als ze door het water bewegen.

Apicomplexa zijn allemaal parasieten van dieren, en sommige veroorzaken ernstige ziekten. Ze worden gekenmerkt door een complex dat gespecialiseerde organellen bevat om gastheercellen of weefsels binnen te dringen: de apex. Tot deze groep behoort ook Plasmodium, de parasiet die malaria veroorzaakt.

Ciliata worden zo genoemd om hun gebruik van cilia om te bewegen en te eten. De ciliata hebben 2 kernen: een micronucleus en een macronucleus. Een macronucleus bevat vaak meerdere kopieën van het genoom van de cel. Een bekend voorbeeld is het pantoffeldiertje (Paramecium).

Stramenopila

Deze tak wordt gekenmerkt door de harige flagella (pilos is Latijn voor haar).


Rijken van Eukaryoten

Dieren - Planten - Schimmels - Protisten
 

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.